- نصب و راه اندازی تابلو:

در این بخش نکات کلی برای نصب و راه اندازی و آزمون راه اندازی تابلوهای فشار ضعیف و متوسط آورده شده است و این نکات به همراه توصیه های کارخانه سازنده در این مورد باید مورد استفاده قرار گیرد.

1-2- حمل و تخلیه

تابلوهای مستقر در پستهای توزیع، طبق مشخصات فنی خریدار در کارخانه سازنده مونتاژ و بعد از تکمیل برگه آزمونهای معمول (روتین) کارخانه، به محل پست حمل می گردند.

برای جلوگیری از صدمات مکانیکی و یا تأثیرات محیطی ناشی از حمل و نقل و پیاده کردن تابلو و یا انبار نمودن آن، بایستی تابلوها بعد از ساخت به گونه ای مناسب بسته بندی شوند. بر روی بسته بندی اطلاعات لازم از جمله نام شرکت سازنده بایستی درج شده باشد. قبل از تخلیه تابلو از وسیله نقلیه می باید از وضعیت ظاهری آن بازدید و پس از تخلیه از بدنه، چهار چوب و درب تابلوها معاینه دقیقی به عمل آید و در صورت آسیب دیدگی مراتب به کارخانه سازنده گزارش شود.

2-2- جابجایی و جاسازی

حداقل فاصله بین دیوار و تابلو و یا بین دو تابلو برای راهروهایی به طول تا سه متر برابر 70 سانتیمتر و برای تابلوهایی به طول بیش از 3 متر برابر یک متر انتخاب گردد (برای تابلوهایی به ارتفاع حدود 2 متر). تابلو های تمام بسته برای جلوگیری از خطر فساد تدریجی (زنگ زدگی) باید حداقل 5 سانتیمتر از دیوار ها فاصله داشته باشند.

محوطه های جدا برای تابلوهای فشار ضعیف و فشار قوی توصیه می گردد، البته اگر هر دو تابلو تمام بسته باشند نصب هر دو تابلو در یک محوطه مشکلی ایجاد نمی کند. محوطه و اتاقک تابلو باید طوری باشد تا آبهای سطحی جاری و یا طوفان و سیل به آن آسیبی وارد نکند و دمای محیط بالاتر از 12℃ '>5- باشد (در صورتی که وسایل حفاظتی و وسایر اندازه گیری موجود نباشد، این دما تا 12℃ '>5- نیزمی تواند پایین بیاید)، در غیر این صورت استفاده از هیتر برقی توصیه می گردد.

تهویه محوطه باید به خوبی صورت گرفته تا از زنگ زدن و گرد و غبار محیط جلوگیری شود. دیوارها باید بطور کاملاً صاف یک لایه گچ کاری شده تا از نشستن گرد و خاک جلوگیری شود ولی باید دقت شود که سقف نباید گچکاری گردد زیرا امکان ریزش گچ از سقف و خطر اتصال کوتاه برای تابلو وجود دارد.

پله و سطح شیب دار در قسمت نصب تابلوها نباید باشد و درب اصلی باید به اندازه ای باشد که خروج یا ورود تابلو ها مشکل نباشد. در حالتیکه منطقه تردد افراد عادی نزدیک محوطه تابلو باشد دربها باید از آهن ساخته شده باشند. پنجره های بازشو با تور سیمی جهت جلوگیری از ورود پرندگان ساخته شده باشد و هیچ پنجره بازشویی بالای قسمت تابلوها نباشد. ضمناً با توجه به حداقل زمان عملکرد و سیستم های حفاظتی و قدرت اتصال کوتاه، سیستم زمین مناسب ایجاد شده باشد.

تابلوهای فشار متوسط ایستاده تمام بسته و انواع قابل دسترسی و فرمان از جلو و کشویی باید به یکی از دو روش زیر نصب شود:

الف- نصب بر روی اتاقک کابل: برای نصب این قبیل تابلوها بر روی اتاقک کابل باید یک دهانه به شکل مستطیل متناسب با ابعاد کف تابلو در سقف اتاقک مزبور احداث و تابلو بر روی آن نصب شود. طول دهانه مورد نظر باید 20 سانتیمتر کمتر از عرض مجموع تابلو باشد و عرض آن نيز 20 سانتیمتر کمتر از عمق تابلوی مربوط خواهد بود. لبه دهانه باید با آهن نبشی چهار سانتیمتر در چهار سانتیمتر مهار شود.

ب- نصب بر روی کانال: طول کانال مورد نظر که تابلو بر روی آن استقرار می یابد 20 سانتیمتر کمتر از عرض مجموعه تابلو باشد و عرض آن نیز 20 سانتیمتر کمتر از عمق تابلوی مربوطه خواهد بود. عمق کانال باید 120 سانتیمتر باشد. این کانال باید برای ورود و خروج کابل ها به کانال کابل کشیها مرتبط باشد و لبه دهانه ها باید با آهن نبشی چهار سانتیمتر در چهار سانتیمتر مهار شود.

در مورد تابلوهای فشار ضعیف ایستاده قابل دسترسی از جلو و قابل دسترسی از پشت مانند تابلوهای فشار متوسط به دو روش فوق عمل شود و فقط در حالت نصب روی کانال، عمق کانال باید 80 سانتیمتر باشد.

تابلوهایی که در محوطه باز نصب می گردند باید بر روی سکوی بتنی یا آجری  که 20 الی 25 سانتیمتر از کف تمام شده خیابان یا محوطه مربوط ارتفاع داشته باشد، نصب شود. سکوی یاد شده که از نوع تو خالی خواهد بود باید دارای دیواره ای به قطر 20 الی 25 سانتیمتر باشد و نیم متر پایین تر از کف تمام شده محوطه شروع و تا 20 الی 25 سانتیمتر بالاتر از کف مزبور ادامه یابد.

لبه خارجی سکو، که به صورت نیم گرد(پخ) ساخته خواهد شد، باید از هر چهار طرف حداقل 10 سانتیمتر بزرگتر از لبه داخلی بوده و لبه داخلی آن حداقل 5 سانتیمتر از بدنه تابلو فاصله داشته باشد.

محل نصب تابلوهای قابل نصب در فضای باز باید طوری پیش بینی شود که در جلوی آن محل کافی برای دسترسی به تابلو وجود داشته باشد. برای نصب تابلو روی سکوی بتونی در نواحی مرطوب، بایستی ابتدا کلافی آهنی آماده شده و سپس تابلو به آن پیچ و مهره گردد تا تابلو با کف بتونی تماس مستقیم نداشته باشد.

برای جابجایی تابلو از وسایل مناسب مثل جرثقیل و لیفتراک استفاده شود. در صورتیکه کف تابلو از قطعات فلزی مستحکم مانند ناودانی ساخته شده باشد قرار دادن لوله زیر کلاف تحتانی و یا لغزاندن آن روی صفحات فلزی مجاز می باشد. باید دقت کرد که تابلو همواره در حالت قائم جابجا گردند و دقت شود که نصب تابلو در آخرین مرحله از عملیات ساختمانی پست صورت گیرد و فقط پوشش نهایی کف می تواند بعد از نصب تابلو انجام شود. دقت شود که موقع نصب قاب فلزی، لبه کانالها و صفحات روی بتن کف دقیقاً همتراز بوده و ناصافی آن در تمام طول قاب کمتر از 2 میلیمتر باشد.

2-3- استقرار و نصب تابلو

در صورتیکه تابلو بصورت سلولهای جداگانه باشد استقرار آنها باید از دورترین تابلو نسبت به درب ورودی پست باشد. بعد از قرار گرفتن هر سلول بر روی چهار چوب فلزی به کمک شاغول و تراز باید تنظیم شود و در صورت لزوم می توان از صفحات کوچک فولادی به ضخامت 5 میلیمتر برای تراز کردن استفاده نمود.

در تابلوهای فشار متوسط کشویی چنانچه در حال حمل، ارابه کلید جدا شده باشد، باید دقت نمود که به هنگام نصب کنتاکتهای ثابت و متحرک در یک خط قرار گیرند.

اتصال سلولها به یکدیگر توسط پیچ و مهره طبق دستورالعمل سازنده باشد و موقعیت سلولها به کمک سوراخهایی که به رنگ قرمز علامتگذاری شده اند کنترل شود. برای اتصال سلولها به یکدیگر از سلولهای کناری شروع کرده و بعد از تنظیم امتداد آنها پیچ و مهره های پائینی و بالایی را به ترتیب محکم نمود. در صورتیکه نیاز به جابجایی مختصر یکی از سلولها در محل استقرار باشد نیروی جابجایی به کلاف زیرین وارد شود، چرا كه در غیر این صورت دیواره های سلول صدمه خواهند دید.

برای ثابت کردن تابلو و جلوگیری از جابجایی جزئی در طول مدت کلید زنی، بهتر است که تابلوها روی کف پست با استفاده از پیچ خود بازشو (رول بولت) محکم شوند.

2-4- نصب قطعات و اجزا تابلو

بعد از استقرار تابلو، شینه های اصلی در سلولهای جداگانه را باید به هم متصل نمود. ابتدا بستهای موقت که برای حمل و نقل تعبیه شده باز می شود و سپس شینه ها با توجه به ردیف رنگهای مشخص شده و طبق دستور العمل سازنده به هم اتصال داده می شوند. این اتصال توسط پیچ و مهره های دریافتی از کارخانه سازنده انجام می شود. سطح شینه ها به یکدیگر و به یراق آلات باید از هر گونه چربی و گرد و غبار پاک شود و نقاط تماس حامل جریان (کنتاکت های ثابت)، با یک لایه گریس پوشانده شده و پس از محکم کردن پیچ ها، گریس اضافی از کلیه سطوح زدوده گردد.

سفت کردن پیچ ها با آچار مخصوص و با توجه به گشتاور تعیین شده توسط سازنده صورت گیرد. سپس ابزار دقیق و وسایل اندازه گیری و حفاظتی تابلو در صورتیکه جداگانه حمل شده باشند طبق نقشه و دستورالعمل سازنده، در محل مشخص شده نصب گردد.

 تابلو با کلیه تجهیزات داخل آن از طریق قاب فلزی بدنه به زمین متصل می شود، لذا به هنگام نصب قطعات باید دقت نمود که سطح زیر پیچ و مهره کاملاً پاکیزه و براق شود و پیچ و مهره ها بخوبی در جای خود محکم گردند؛ همچنین در صورت وجود سر کابل، این وسیله نیز باید به دقت به چهارچوب سلولها محکم گردیده و با اتصال کامل بسته شود.

کلیه سیم کشی های داخلی تابلو و اتصال مدارهای ثانویه اندازه گیری، فرمان و هشدار و غیره طبق نقشه های سازنده با استفاده از سیم مسی مفتولی تک لا با سطح مقطع 5/2 میلیمتر مربع و ولتاژ عایقی حداقل 1000 ولت انجام گیرد. دسته بندی و فرم دهی این سیمها باید به گونه ای باشد که تعویض هر کدام در صورت نیاز بدون باز کردن سایر مدارها امکان پذیر باشد.

بعد از نصب اجزا و قطعات داخل تابلو، باید گرد و غبار داخل آنها بخوبی پاک و تجهیزات بار دیگر معاینه شود. برای اینکار تمام اتصالات پیچ و مهره ها، روغنکاری قسمتهای متحرک، تنظیم سوئیچ ها و رله ها و سالم بودن کنتاکتهای سیگنال و همچنین عملکرد ارابه ها و مدارهای کشویی دقیقاً بازرسی گردند. اتصالات زمین بدنه و قاب محفظه جانبی و مقره های عایق و غیره محکم گردند. کلیدهای چاقویی باید از نظر قدرت مکانیکی بدقت مورد بازرسی قرار گیرند؛ این کار می باید حدود 30 مرتبه با باز و بسته کردن چاقوی کلیدها صورت گیرد تا کنتاکتها با گیره های درگیر شونده آنها کاملاً جفت شوند. در خاتمه مدارها و سلولها باید شماره گذاری شود.

2-5- آزمون راه اندازی تابلو

قبل از اینکه تابلو های برق تحت بار قرار گیرند، کلیه تجهیزات داخل سلولها از قبیل کلیدها، مکانیزم های عمل کننده، ترانسفورماتورهای اندازه گیری و غیره باید بازرسی و آزمایش شوند و کلیه سیم بندیها و مدارهای الکتریکی مطابق دیاگرامهای سازنده بازرسی شوند و استحکام اتصال سیمها به ترمینالها مورد معاینه قرار گیرند.

انجام آزمونهای معمول (روتین) در محل مصرف وقتی ضروری است که عمل مونتاژ و نصب قطعات آن در محل مصرف انجام گرفته باشد؛ در غیر این صورت اگر تابلو بصورت یکپارچه به محل مصرف آورده شده، تأییدیه آزمون کارخانه برای این کار کافی است.

3- تعمير و نگهداري تابلو:

در این بخش نکات کلی که در تعمیر و نگهداری هر وسیله برقی بخصوص تابلوهای فشار قوی و ضعیف لازم است، آورده شده است.

3-1- كليات و ايمني در كار:

موارد ذيل باید جهت ايمني در كار مي بايست مد نظر قرار گيرند:

- ضروری است که تمام افرادی که با نگهداری تجهیزات در ارتباط هستند مسئولیت پذیری داشته باشند و سازندگان باید تجهیزات را ایمن طرح و کلیه اطلاعات مورد نیاز را در اختیار قرار دهند.

- توصیه می شود که در تمام محوطه پستها و محل های کار، بنابر نیاز و طول عمر تجهیزات یک سری از قواعد ایمنی بصورت مدون در محل دید قرار داده شده و بصورت مشخص دنبال شود تا حدود دسترسی افراد و نوع و طرز نگهداری بصورت مشخصی به اجرا درآید.

-تمام افرادی که مسئولیت نگهداری وسایل و تجهیزات را به عهده دارند، هنگام بروز آتش سوزی باید اطلاعات لازم را داشته باشند. نوع وسایل آتش خاموش کن باید مطابق نوع تجهیزات بوده و برای استفاده در پست خطری نداشته باشد و با توجه به دستورات سازندگان تهیه و دارای برچسب راه اندازی و نگهداری باشد.

- کلیه افراد مرتبط با نگهداری تجهیزات، تعالیم لازم برای برخورد با فرد برق گرفته را دیده باشند و وسایل کمکهای اولیه در دسترس باشد و نیز آدرس و تلفن تعدادی از نزدیکترین مراکز درمانی و بیمارستانها در دسترس باشد.

- قواعد کار مربوطه در دسترس تمام افراد مسئول روی سوئیچگیرها و تابلو ها نصب شود. همچنین دیاگرام خطاهای احتمالی و حفاظت های تأسیسات در دسترس بوده و اخطارهای لازم مربوط به هر وسیله برای افراد و کارکنان بر روی دستگاه قابل مشاهده باشند. در صورت بوجود آمدن تغییرات در روند نگهداری و عملکرد سالم تجهیزات، این تغییرات روی هر وسیله درج گردد.

- تابلو باید طوری طرح شود که مانع از دسترسی افراد غیر مجاز گردد و نیز درجه حفاظت (IP) بر روی آن قابل دیدن باشد.

3-2- اقدامات حفاظتی و عایقی قبل از تعمير و نگهداري

- قبل و بعد از بی برق شدن با یک نمایشگر ولتاژ مناسب، ولتا‍‍ژ خوانده شود.

- هنگامیکه کلید جداکننده عملیات قطع را انجام می دهد، باید نشانگر روی off قرار گرفته و نقطه ایزوله شده مشخص باشد.

- قبل از اطمینان از بی برق شدن و دشارژ و زمین شدن هادی مورد نظر، از تعمير آن خودداری گردد.

- از برقدار شدن تصادفی تجهیزات جلوگیری کرد.

- به مدارات کنترل، کلیدها، اینترلاکها و جداسازی قطعات نباید اعتماد داشت و احتمال دوباره برقدار شدن مدار اصلی و  کمکی را در نظر داشت.

- تجهیزات تابلو دارای منابع تغذیه متفاوت می باشد که با خط اصلی فرق می کند (مثل هشدار دهنده ها، اینترلاکها، مدارات گرمازا، روشنایی، منابع باطری و...)، لذا همواره هنگام بی برق کردن مدار اصلی و هنگامیکه کلید جدا کننده حالت خاموش و قطع را نشان می دهد، تمامی خطوط بی برق نیستند؛ لذا برای جلوگیری از وقوع اشتباه، باید پیامهای هشدار دهنده مناسب نصب گردد. در ضمن باید از برقدار شدن معکوس ترانسفورماتور ولتاژ و باز شدن ثانویه ترانس جریان جلوگیری کرد.

- تمام سطوحی که در تابلو شامل هادیهای برقدار می باشند، در حالت عادی باید قابل دسترسی نبوده و دریچه های حفاظتی بسته باشند.

- رله ها نباید در مدارات کنترل عایقی (اینترلاکها، کلیدها و...) بکار روند تا از برقدار شدن اتفاقی جلوگیری گردد.

- در صورت عدم وجود کلید زمین نکات زیر در مورد زمین کردن با سیم رعایت گردد:

-        تمامی فازها زمین گردند، حتی اگر کار روی فاز دیگری صورت می گیرد.

-        قبل از وصل کردن سیم زمین به فاز، ابتدا سیم زمین به سیستم زمین وصل شود و پس از اینکه از صحت اتصال و محکم بودن آن اطمینان حاصل شد آنرا به فاز متصل نمود.

-        بعد از انجام کار، سیم زمین ابتدا از هادی فاز جدا شده و سپس از سیستم زمین جدا گردد.

-        سیم زمین به هیچ عنوان نباید برای سلولها یا قسمتهایی که در معرض هادیهای برقدار فشار متوسط هستند بکار رود.

 3-3- جلوگیری از آلودگی

ورود بخار، گرد و خاک، جانوران موذی و... به تجهیزات برقی باعث عدم کارکرد صحیح و بوجود آمدن خطا     می شود. لذا در طول مدت تعمیر و نگهداری و یا موقع بازرسی، برای جلوگیری از موارد ذکر شده اقدامات لازم باید صورت گیرد و پس از اتمام کار، بازرسی نهایی صورت گرفته و از قفل بودن درب تابلوها اطمینان حاصل شود.

3-4- انرژی ذخیره شده خازنی

تجهیزات الکتریکی به ظرفیتهای خازنی متصلند (کابلها، خازنها و...)، لذا باید از نبودن ولتاژ بر روی تجهیزات ناشی از بار خازنی مطمئن بود.

3-5- آزمایشات

تمام تجهیزات باید قبل و بعد از بکارگیری آزمایش شوند و به امنیت قطعات ثابت و متحرک، پاکیزگی داخلی، وضعیت داخلی، وضعیت عایقی و توصیه های کارخانه سازنده توجه گردد.

آلودگی سطح عایقها، وضعیت اتصالات، عملکرد مکانیکی و روغن کاری، وضعیت قفلها و وسایل حفاظتی بررسی گردد.

3-6- دوره های تعمیر و نگهداری

به علت تنوع شرایط کاری، محیطی، امکانات پرسنلی و ابزار آلات در مورد هر تأسیسات، به راحتی در این مورد   نمی توان نظر داد، ولی کارخانه سازنده در هر مورد باید حداقل تکرار دوره نگهداری برای وسیله را مشخص کند. این تکرار به عوامل زیادی از جمله  شرایطی که وسیله تحت آن کار می کند، نوع کار وسیله و ... وابسته است.

برای وسایلی که مرتباً در حال کار می باشند، با توجه به نوع کار آنها، به یک نگهداری معمولی (روتین) که بر پایه بازرسیهای منظم و آزمایشهای مشخص در فواصل زمانی معین تکرار می شود نیاز می باشد. فاصله بین نگهداری به تعداد عملکرد وسیله در زمان مشخصی و نیز توصیه کارخانه سازنده بستگی دارد.

3-7- نگهداری و تعمیرات بعد از وقوع خطا در پست

بعد از وقوع اتصال کوتاه در پست، تمام اجزاء مرتبط و کلیه اتصالات و رله هایی که عمل کرده اند باید مورد آزمایش قرار گیرند.

3-8- پاکیزگی  

برای عملکرد صحیح تجهیزات، پاکیزگی و تهویه طبیعی یا اجباری ضروری است. قبل از برداشتن پوششها و بازکردن دربها، برای جلوگیری از ورود گرد و غبار و یا قطعات شل شده احتیاط لازم به عمل آید. برای تمیز کردن داخل تابلوها، استفاده از وسیله مکشی توصیه می شود. در هر مرحله از تمیز کردن، وسایل باید بی برق باشند. برای تمیز کردن قطعات روغنی، از پارچه جیر و ابر پلاستیکی نو استفاده شود. تکه های پارچه کتان نباید استفاده شوند و پارچه های بکار رفته باید بدون پرز و از لحاظ شیمیایی تمیز باشند.

اگر از مواد حلال برای تمیز کردن استفاده می شود، دقت شود تا برای تجهیزات مضر نباشد و از مواد آتش زا و یا سمی به هیچ عنوان استفاده نگردد. در طول مدت تمیز کردن بايد دقت شود که بدون دلیل دربها باز نماند و بعد از انجام کار دربها بسته و از لحاظ ایمنی، مرتب و اینتر لاکها کنترل شوند و مراقب برچسب ها و علائم نصب شده بود تا خللی در وضعیت آنها ایجاد نشود.

3-9- علامتگذاری پوششها و اتصالات

تمام پوششها، خروجی کابلها و غیره قبل از جابجایی علامتگذاری شوند و نیز اتصالات باز شده و یا ایجاد شده موقت که برای آزمایش در نظر گرفته شده به دقت مشخص تا بعداً بصورت اول درآید.

3-10- چگونگی اتصالات

صحت اتصالات و سالم بودن آنها باید مرتباً بازرسی شوند و به هر گونه نشانه اضافه دما دقت شود. بعد از وقوع اختلال، پیچ و مهره ها، پین ها و قفلها و تمام وسایلی که از آنها جریان عبور می کند و اتصالات زمین باید بررسی شده و در صورت تغییر وضعیت دوباره بصورت اول برگردانده شوند. به سفت و محکم شدن یک پیچ اکتفا نشود، زیرا ممکن است بعلت درازی پیچ و یا گیر کردن در سوراخ کور، بعداً شل شود. یک آزمایش با ولتاژ حدود میلی ولت می تواند اتصالات بد را نشان دهد.

ظرفیت حمل جریان یک اتصال به فشار محل اتصال بستگی دارد. هنگامیکه اتصال ناشی از تعداد سیمهای زیادی است، این اتصال مطابق توصیه کارخانه سازنده صورت گیرد. اتصالات آلومینیوم به آلومینیوم و یا به مس یا برنج به دقت زیادی نیاز دارد که باید دستورات لازم در هر مورد دقیقاً رعایت گردد.

اتصالات قدرت قابل حرکت مثل دو شاخه ها باید از نظر عملکرد، پاکیزگی و هر گونه نشانه اضافه دما بازرسی گردند. اتصالات قابل انعطاف یافته شده باید از لحاظ سائیدگی و از دست دادن قابلیت انعطاف بازرسی شده و در صورت لزوم تعویض گردند.