تدوین برنامه کنترل کیفیت(QCP) و و برنامه بازرسی در صنعت تابلو سازی(ITP)بخش دوم
فرم پرشده نمونه (5)
|
ردیف |
نام ماده اولیه یا قطعات مصرفی |
منابع تامین کننده |
موارد کنترلی |
استاندارد مرجع |
تجهیزات آزمون و اندازه گیری |
مسئول کنترل و بازرسی |
مسئول رفع عدم انطباق |
|
7 |
مقره |
مطابق با لیست تامین کنندگان |
ابعاد مقره |
IEC 60502-1 |
دستگاه های پات |
مسئول کنترل کیفیت |
واحد انبار |
|
کیفیت مقره |
6-کنترل و بازرسي قطعات تراشکاري شده :
بازرسي و کنترل اين قطعات در بدو ورود به کارخانه بر اساس معيارهاي ذيل و از طريق نمونه برداري انجام ميگيرد:
ü از لحاظ ظاهري قطعات بايد کيفيت بالايي داشته باشند.
ü قطعات هيچگونه خوردگي يا پليسه نداشته باشد.
ü ابعاد قطعات بر طبق نقشه باشد که اين مورد با اندازه گيري توسط کوليس و مطابقت آن با نقشه و در نظر گرفتن ميزان تلرانس داده شده در نقشه انجام ميگيرد.
فرم پرشده نمونه (6)
|
ردیف |
نام ماده اولیه یا قطعات مصرفی |
منابع تامین کننده |
موارد کنترلی |
استاندارد مرجع |
تجهیزات آزمون و اندازه گیری |
مسئول کنترل و بازرسی |
مسئول رفع عدم انطباق |
|
8 |
قطعات تراشکاری شده |
طبق لیست تامین کنندگان معتبر |
ظاهر قطعه |
ASE |
1- کولیس 2- متر 3-چشمی |
مسئول کنترل کیفیت |
واحد انبار |
|
کیفیت تراش |
|||||||
|
مطابقت با نقشه ساخت
|
7-کنترل و بازرسي مواد مربوط به رنگ آميزي :
بازرسي و کنترل اين مواد در بدو ورود به کارخانه به اين صورت انجام ميشود که يک حلب از محموله باز شده و مقداري از آن به عنوان نمونه برداشته ميشود و قطعهاي رنگ ميشود و پس از خشک شدن تحت آزمايش ضربه ، سختي ، براقيت ، ضخامت ، خراش و انعطاف پذيري قرار ميدهند و در صورت مثبت بودن تست محموله پذيرفته ميشود و نتايج آن در فرم گزارش تست نمونههاي رنگ شده ثبت ميشود.
فرم پرشده نمونه (7)
|
ردیف |
نام ماده اولیه یا قطعات مصرفی |
منابع تامین کننده |
موارد کنترلی |
استاندارد مرجع |
تجهیزات آزمون و اندازه گیری |
مسئول کنترل و بازرسی |
مسئول رفع عدم انطباق |
|
9 |
رنگ |
طبق لیست تامین کنندگان معتبر |
ضربه |
ISO 2808 ISO 2409 |
1- دستگاه تست ضربه 2- ضخامت سنج 3- کراسکات 4- دستگاه تست خم |
مسئول کنترل کیفیت |
واحد انبار |
|
خم |
|||||||
|
ضخامت |
|||||||
|
چسبندگی |
ü فرایند انبارش محصول کنترل انبار
انبارش محصول مطابق چک لیست های موجود در ضمائم و همچنین جداول زیر کنترل می شود.
فرم پرشده نمونه (8)
|
ردیف |
عنوان ایستگاه بازرسی |
موارد کنترلی |
استاندارد مرجع |
مسئول کنترل و بازرسی |
مسئول رفع عدم انطباق |
|
1
|
کنترل عمومی انبار |
محل مناسب |
دستورالعمل جاری |
مسئول کنترل کیفیت |
واحد انبار |
|
نظافت |
|||||
|
سهولت دسترسی |
|||||
|
سهولت عبور و مرور |
|||||
|
وضعیت چیدمان اقلام از لحاظ ایمنی |
|||||
|
رطوبت |
|||||
|
دما |
|||||
|
نظم در بایگانی |
|||||
|
صحت مندرجات |
|||||
|
وضعیت کپسول آتش نشانی |
فرم پرشده نمونه (9)
|
ردیف |
عنوان ایستگاه بازرسی |
موارد کنترلی |
استاندارد مرجع |
مسئول کنترل و بازرسی |
مسئول رفع عدم انطباق |
|
2
|
کنترل تجهیزات الکتریکال |
کنترل تطابق سایز بندی |
دستورالعمل جاری |
مدیر کنترل کیفیت |
واحد انبار |
|
کنترل تاریخ انقضاء اقلام |
|||||
|
کنترل برندهای مورد تایید |
|||||
|
تفکیک چیدمان بر اساس نوع استفاده |
|||||
|
کنترل کنتاکت های کلیدها،کنتاکتورهاو. |
|||||
|
کنترل سلامت مقره ها (ترک،شکستگی) |
فرم پرشده نمونه (10)
|
ردیف |
عنوان ایستگاه بازرسی |
موارد کنترلی |
استاندارد مرجع |
مسئول کنترل و بازرسی |
مسئول رفع عدم انطباق |
|
3
|
کنترل تجهیزات مکانیکال |
کنترل تطابق سایز بندی |
دستورالعمل جاری |
مدیر کنترل کیفیت |
واحد انبار |
|
کنترل تاریخ انقضاء اقلام |
|||||
|
کنترل برندهای مورد تایید |
|||||
|
تفکیک چیدمان بر اساس نوع استفاده |
|||||
|
کنترل محل چیدمان ورق های فولادی |
|||||
|
کنترل محل چیدمان شمش های مسی |
|||||
|
کنترل انبارش اتصالات بر اساس سایزو کد |
ü برنامه کالیبراسیون
لوازم و دستگاه های مطابق جدول زیر باتوجه به برنامه کالیبراسیون تولید توسط شرکت های معتبر کالیبره و مورد استفاده قرار می گیرند.
فرم پرشده نمونه (11)
|
ردیف |
نام دستگاه |
شرکت سازنده |
تاریخ کالیبراسیون |
کالیبره کننده |
تاریخ بعدی کالیبراسیون |
واحد استفاده کننده |
|
1 |
ضخامت سنج رنگ |
C |
29/11/91 |
A |
29/11/92 |
کنترل کیفیت |
|
2 |
مولتی متر دیجیتال |
G |
29/11/91 |
A |
29/11/92 |
کنترل کیفیت |
|
3 |
دماسنج مایع در شیشه |
B |
29/11/91 |
A |
29/11/92 |
کنترل کیفیت |
|
4 |
متر ((3m |
G |
29/11/91 |
A |
29/11/92 |
واحد فنی |
|
5 |
کولیس ورنیه |
B |
29/11/91 |
A |
29/11/92 |
کنترل کیفیت |
|
6 |
گونیا |
B |
29/11/91 |
A |
29/11/92 |
کنترل کیفیت |
|
7 |
ترموکوپل کوره |
B |
29/11/91 |
|
29/11/92 |
واحد فنی |
|
8 |
DIGITAL AC MAMETER |
B |
29/11/91 |
|
29/11/92 |
کنترل کیفیت |
|
9 |
SHUNT |
B |
29/11/91 |
|
29/11/92 |
کنترل کیفیت |
|
10 |
Matching Unit |
B |
29/11/91 |
|
29/11/92 |
کنترل کیفیت |
|
11 |
High Voltage Divider |
B |
29/11/91 |
|
29/11/92 |
کنترل کیفیت |
فرم پرشده نمونه (12)
|
ردیف |
نام دستگاه |
شرکت سازنده |
تاریخ کالیبراسیون |
کالیبره کننده |
تاریخ بعدی کالیبراسیون |
واحد استفاده کننده |
|
12 |
DIG HYGRO THERMOMETER |
B |
29/11/91 |
آسا |
29/11/92 |
کنترل کیفیت |
|
13 |
Absolute Pressure Indicator |
B |
29/11/91 |
آسا |
29/11/92 |
کنترل کیفیت |
|
14 |
نشانگر ولتاژ مستقیم |
B |
29/11/91 |
آسا |
29/11/92 |
کنترل کیفیت |
|
15 |
نشانگر ولتاژمتناوب |
B |
29/11/91 |
آسا |
29/11/92 |
کنترل کیفیت |
|
16 |
مقاومت استاندارد |
B |
29/11/91 |
آسا |
29/11/92 |
کنترل کیفیت |
|
17 |
نشانگر ولتاژمتناوب |
B |
29/11/91 |
آسا |
29/11/92 |
کنترل کیفیت |
|
18 |
DIGITAL CLAMP METER |
B |
29/11/91 |
آسا |
29/11/92 |
کنترل کیفیت |
|
19 |
DC POWER SUPPLY |
B |
29/11/91 |
آسا |
29/11/92 |
کنترل کیفیت |
|
20 |
کولیس دیجیتال |
B |
29/11/91 |
آسا |
29/11/92 |
کنترل کیفیت |
|
21 |
کولیس دیجیتال |
B |
29/11/91 |
آسا |
29/11/92 |
کنترل کیفیت |
|
22 |
DIGITAL thermometer |
B |
29/11/91 |
آسا |
29/11/92 |
کنترل کیفیت |
|
23 |
TORQUE WRENCH |
B |
29/11/91 |
آسا |
29/11/92 |
کنترل کیفیت |
|
24 |
DIG.PENCIL HI TESTER |
B |
29/11/91 |
آسا |
29/11/92 |
کنترل کیفیت |
|
25 |
DIV |
B |
29/11/91 |
آسا |
29/11/92 |
کنترل کیفیت |
|
26 |
رطوبت سنج |
B |
29/11/91 |
آسا |
29/11/92 |
کنترل کیفیت |
بازرسی در حین فرآیند تولید
1-کنترل و بازرسی درحین فرایند فلزکاری
2-کنترل و بازرسی در حین فرایند رنگ آمیزی
3-کنترل و بازرسی در حین فرایند مونتاژ الکتریکال
1-کنترل و بازرسی درحین فرایند فلزکاری
1- 1 کنترل برشکاری
1-2 کنترل پانچکاری وسوراخ کاری
1-3 کنترل خمکاری
1-4 کنترل جوشکاری وپرداخت
1-5 سنگ وپوست
1-6 گلگیری
کنترل فرآیند فلزکاری
فرآيندهاي بخش فلزکاری عبارتند از:
برشکاري
پانچ کاري و سوارخ کاري
خم کاري
جوشکاري
سنگ و پوست
گلگيري
قطعات ساخته شده در بخش فلزکاری بايد شرايط زير را داشته باشند :
1-برشکاري
اندازه و ابعاد قطعات برش خورده و زواياي برش بايد دقيقاً مطابق اندازه هاي بر آورده شده در نقشه هاي ارائه شده توسط دفتر فني که داراي مهر کنترل دفتر فني ميباشند و به تاًييد مدير دفتر فني رسيده است، باشند.
2- پانچ کاري و سوراخ کاري
درمورد قطعات پانچ شده ، ابعاد سوراخها و فواصل بايد دقيقاٌ مطابق نقشهها باشد .
سرپرست سالن فلز با در نظر گرفتن تلورانسهاي فوق به بررسي قطعات ميپردازد . همچنين عدم وجود پليسه نيز از مواردي است که سرپرست سالن فلز بايد بررسي نمايد.
3-خم کاري
در مورد قطعات خم شده ، زواياي خم و جهت خم بايد دقيقاً مشابه موارد آورده شده در نقشه هاي دفتر فني باشد که به تاًييد مدير دفتر فني نيز رسيده باشد .
تذکر : تلرا نس قابل قبول در 3 مرحله فوق1mm ميباشد .
4-جوشکاري
در مورد قطعاتي که تحت فرآيند جوشکاري قرار ميگيرند همگون بودن جوش عدم وجود خلل و فرج و استفاده از الکترود مناسب مواردي هستند که بايد کنترل شوند.
پس از عمليات جوشکاري نحوه عمليات بايد بر اساس موارد زير کنترل شود :
ü جوشکاري باعث تغيير شکل قطعات نشده باشد .
ü با استفاده از پيچ گوشتي و چکش استحکام جوش کنترل شود .
ü در جوشکاري نقطه اي در سطح کار اثر جوش ديده نشود .
ü در جوشکاري نقطه اي فاصله جوش هاي نقطه اي از يکديگر نبايد بيش از 10 سانتي متر باشد و دو سرقطعه کار نيز جوش خورده باشند .
5- سنگ و پوست
محصول نهايي بخش فلز که تحت فرآيند سنگ و پوست نيز قرار گرفته است ، علاوه بر موارد چهارگانه فوق بايد از لحاظ حذف پليسه هاي ممکن و از بين رفتن سطوح اضافي ناشي از جوشکاري نيز بررسي شوند.
6- گلگيري
در اين مرحله بايد مطمئن شد كليه خمير هاي جوشكاري بر طرف شده اند .
فرم پرشده نمونه (13)
|
ردیف |
عنوان ایستگاه بازرسی |
موارد کنترلی |
استاندارد مرجع |
تجهیزات آزمون و اندازه گیری |
مسئول کنترل و بازرسی |
مسئول رفع عدم انطباق |
|
1 |
آهنگری |
کنترل نقشه ممهور به مهر مهندسی |
ISO 2808 ISO 2409 |
1- متر 2- کولیس 3- ضخامت سنج زاویه سنج |
مسئول کنترل کیفیت |
واحد مکانیکال |
|
کنترل مواد مصرفی و تجهیزات |
||||||
|
کنترل عملیات پرداخت کاری |
||||||
|
کنترل نقشه ممهور به مهر مهندسی |
||||||
|
2 |
فلزکاری
|
کنترل ابعاد قطعه تولید شده با نقشه |
IEC-61439-1 IEC-62271-202
|
1- متر 2- کولیس 3- ضخامت سنج 4- زاویه سنج گونیا |
||
|
کنترل مواد قطعه تولید شده با نقشه |
||||||
|
کنترل فرایند آبکاری سرد (در صورت نیاز) |
||||||
|
کنترل فرایند آبکاری گرم(در صورت نیاز) |
||||||
|
کنترل عملیات ماشینکاری (در صورت نیاز) |
||||||
|
کنترل قطعه تولیدی از نظر پرداخت و کیفی |
||||||
|
کنترل عملیات سوراخکاری |
ü -کنترل و بازرسی در حین فرایند رنگ آمیزی رنگ و شستشو تابلو
1- چربی زدایی
2- زنگ زدایی
3- فسفاته کاری
4-رنگ کاری
5- آزمونها
رنگ و شستشو تابلو:
با توجه به نوع شرایط آب و هوایی در محل نصب تابلو و به منظور محافظت در برابر خورندگی و همچنين تزئین ظاهری وسایل، تمام سطوح تابلو برای جلوگیری از فساد تدریجی باید رنگ آمیزی شود. بدین منظور فرآیندهای زیر در مورد تابلوها باید انجام گیرد:
الف- به منظور افزايش چسبندگي رنگ و ايجاد پوشش مناسب بر روي سطوح فلز، ضروريست قطعات فلزي بعد از ساخت و قبل از رنگ آميزي مراحل سهگانه چربی زدایی، زنگ زدایی، فسفاته کاری انجام شود.
ب- رنگ کاری: سازنده تابلو با توجه به منطقه ای که تابلو در آنجا نصب می شود، باید نوع رنگ و ضخامت پوشش را انتخاب و بکار برد.
بعد از رنگ آمیزی، آزمونهایی که در ادامه خواهد آمد بر روی تابلو انجام شده و در صورت موفقیت آمیز بودن اين آزمونها، رنگ آمیزی تابلو قابل قبول خواهد بود.
1- چربی زدایی
به منظور رفع روغن، چربی، گریس و غبار موجود بر روي سطح قطعات که باعث ممانعت نفوذ آب روی سطح قطعه میگردد، عمليات چربي گيري جهت زدودن آلودگيهاي مزبور، به سه طريق ذيل صورت مي پذيرد:
ü بصورت سرد با محلولهای خنثی نظیر پرکلراتیلین- تری کلراتیلین- نفت و بنزین
ü بصورت گرم با محلولهای قلیایی نظیر هیدرو کسید سدیم و کربنات سدیم و پاک کننده های سنتز شده
ü بصورت الکتریکی، کاتدی و آندی، روش اولتراسونیک (در صنایع خودروسازی)
ü چربی گیری بطریق سرد (الف)، بدلیل وقت گیر بودن و ضعف کیفیت در این صنعت مطرح نمیباشد. در روش الکتریکی حجم سرمایه گذاری اولیه بسیار زیاد است و همچنین با توجه به مصرف الکترولیتها، مقرون به صرفه و اقتصادی نیست.
ü طریقه شستشوی گرم با مواد قلیائی، بدلیل کم هزینه بودن، سرمایه گذاری اولیه کم و ... در صنایع فلزی بیشتر مورد توجه بوده و امروزه در صنایع تابلو سازی متداول می باشد.
1-1- چربی زدایی با محلولهای قلیایی
آلودگیهای چرب روی سطح قطعات فلزی، بوسیله پاک کننده های قلیایی حل شده و تشکیل محلول امولیسیونی میدهد. با دور کردن قطعه از محلول امولسیونی، تماس آب با سطح قطعه بر قرار شده و قطعه آبپذیر میشود. تأیید و کیفیت چربی گیرهای قلیائی به عوامل مختلف زیر بستگی مستقیم دارد:
- شکل هندسی قطعه
- نوع چربی، کهنه یا نو بودن و درجه حلالیت آن
- حد و مرز مورد نظر برای تمیز شدن
- انتخاب چربی گیر مناسب نسبت به فلز مورد مصرف
- قدرت چربی گیری ماده انتخابی
- درجه حرارت و غلظت محلول چربی گیر
- شیوه چربی گیری
1-2- ترکیبات پاک کنندههای قلیایی
ترکیبات مختلف پاک کنندههای قلیایی به شرح زیر می باشد:
- هیدرو کسید سدیم و هیدروکسید پتاسیم به عنوان صابونی کننده و امولسیونر
- کربنات سدیم و کربنات کلسیم به عنوان حل کننده روغنها و چربیهای معدنی
- تری سدیم فسفات و هگزا متا فسفات به عنوان نفوذ کننده در چربیهای سخت
- سدیم متا سیلیکات و سدیم دی سیلیکات به عنوان رقیق کننده
- اسید بوریک - سدیم تترا بورات به عنوان تنظيم كننده PH محلول
- سولفات سدیم و نیترات سدیم به عنوان بازدارنده و جلوگیری از خورندگی
- تری اتانول آمین و سیانور سدیم
- نمکهای احیا کننده به عنوان خنثی نمودن اکسیدهای سطح فلز
1-3- شرایط محلول پاک کننده قلیائی
- برای چربی گیری قطعات آهنی و فولاد باید از پاک کننده قلیائی با PH ، 12 تا 14 استفاده نمود.
- برای چربی گیری فلزات مسی برنز و آلیاژهای مربوطه از پاک کننده قلیائی با PH ، 11 تا 12 استفاده نمود.
- برای چربی گیری فلزات روی، آلومینیوم و آلیاژهای مربوطه از پاک کننده قلیایی با PH ، 9 تا 11 استفاده نمود.
بایستی توجه شود که چربی گیر، با توجه به محدوده PH عنوان شده مورد استفاده قرار گيرند تا در مدت زمان عملیات، خورندگی در سطح قطعه ایجاد نشود.
انتقال قطعات از محلول چربی گیری قلیائی به مراحل بعدی بایستی با شستشوی قطعه با آب داغ، همراه باشد تا در محلولهای بعدی ایجاد مزاحمت نکند. در عملیات چربی گیری، غلظت و درصد مواد چربی گیر در محلول بایستی بطور مرتب اندازهگیری، کنترل و تصحیح شود.
1-4- عوامل مهم در چربی زدایی
1-4-1* غلظت محلول قلیائی
غلظت محلول قليائي برای شیوه غوطه وری 5 تا 10 درصد حجمی و برای شیوه پاششی 1 تا 3 درصد حجمی می باشد. غلظت بایستی همیشه در حد متوسط مقادیر مشخص شده محفوظ نگهداشته شود.کمتر و بیشتر شدن آن بر زمان و کیفیت عملیات اثر میگذارد.
1-4-2* درجه حرارت محلول قلیائی
درجه حرارت محلول برای شیوه غوطهوری 65 تا 75 درجه سانتیگراد و برای شیوه پاششی 60 تا 75 درجه سانتیگراد میباشد. حد متوسط درجه حرارت بایستی رعایت گردد، زیرا تغییرات جزئی دما زمان عملیات را طولانی نموده و باعث تجزیه شیمیائی میشود.
1-4-3* زمان عملیات چربیگیری
اين زمان برای شیوه غوطه وری 5 تا 7 دقیقه و برای شیوه پاششی 2 تا 5 دقیقه می باشد. این زمان بستگی مستقیم به حلالیت چربی و روغنهای سطح قطعه دارد.
1-4-4* مکانیزم چربیگیری
مکانیزم چربی گیری به نوع محصول و مکانیزم تولید بستگی دارد که قاعدتاً بایستی روشي اقتصادی باشد و در هر مرحله عملیات اصلاح شود.
1-5- معرفی شیوه های چربی گیری:
1-5-1* چربی گیری به شیوه پاششی (مورد استفاده در صنعت تابلو سازی)
باتوجه به اينكه این روش با استفاده از پمپ و نازل و فشار 5/1-2/1 اتمسفر با خروجی 15 تا 20 لیتر در دقیقه صورت ميپذيرد، روش سريعي بوده و حدود 5-3 دقیقه طول خواهد کشید.
1-5-2* چربی گیری به شیوه غوطه وری
در این روش قطعات درون وانهای پر شده از محلول مواد چربی گیر قلیائی (برای خودروسازی) قرار ميگيرند. با تعبیه یک مدار گردشی روی وان، محلول را مداوم به هم زده تا علاوه بر ایجاد یکنواختی در محلول، یک اغتشاش در وان جهت تسریع عملیات چربی گیری ایجاد نمايد.
این روش به علت اینکه احتیاج به فضای زیادی ندارد، روش خوبی است ولیکن غلظت مواد بطور مرتب مي بایست کنترل و اصلاح گردد.
2-زنگ زدائی
آثار زنگ روي قطعات فلزي با اسفاده از روشهای زیر زدوده شده و سپس قطه در آب فراوان شستشو ميشود:
2-6-1* زنگ زدایی با برس سیمی
این روش بیشتر برای زنگ زدایی موضعی، نقاط جوشکاری شده و شرایط محدود تعمیرات بکار میرود.
2-6-2* زنگ زدایی با سمباده
سمباده و دیسک مکانیکی برای سطوح کوچک بکار می رود. این روش در شرایط کار محدود، رضایت بخش است.
2-6-3* زنگ زدایی به روش شن پاشی تحت فشار آب
با استفاده از شن پاشهای تحت فشار آب، شن با دانه بندی مخصوص به سطح قطعه برخورد نموده و زنگ را می برد. در این روش، ناصافی سطحی ایجاد شده که باعث پیوستگی بیشتر رنگ به بدنه می شود.
2-6-4* زنگ زدایی به روش شن تحت فشار هوا (سند بلاست مورد استفاده در صنعت تابلو سازی)
با استفاده از فشار هوا، دانه های شن دانه بندی شده با فشار بالا و بوسیله پیسوله مخصوص، قطعه زنگ زدایی می شود. این روش به روش قبلی ارجحیت دارد. این روش برای ورق با پروسه تولیدی استرود نیاز نمیباشد (با توجه به تاریخ تولید و نوع نگهداری)، ولی برای ورقهای با پروسه تولیدی کششی، حتماً سندبلاست نیاز میباشد.
3- فسفاته کاری
به منظور افزايش چسبندگي رنگ و جلوگيري از زنگ زدن فلز، عمليات فسفاته كاري بر روي قطعات انجام ميپذيرد. سطح فلز چربی گیری و زنگ زدایی شده، با محلول نمکهای اسید فسفریک و اسید نیتریک تحت شرایط بخصوص، شروع به ایجاد کریستال در کلیه سطوح فلز میکند که این کریستالهای ناهموار، زمینه خوبی برای پذیرش رنگ بوجود آورده و چسبندگی رنگ را به حد خوبی میرساند.
3-1- خواص و فواید فسفاته کاری
- جلوگیری از زنگ زدن فلز
- تقویت چسبندگی رنگ
3-2- انواع فسفاته ها
اقتصادی ترین نوع فسفاته-ها از فسفات آهن و فسفات روی می-باشند. لازم به ذکر است به دلیل تولید نامرغوب فسفات آهن، در این صنعت بیشتر از فسفات روی در دو نوع تری کاتیونیک یا دی کاتیونیک استفاده می شود.
3-2-1* فسفات آهن
رنگ فسفات آن، آبی متمایل به خاکستری است. این نوع فسفاته کاری در صنایع فلزی اهمیت بسزایی دارد؛ زیرا نه تنها چسبندگی رنگ را بهتر میکند، بلکه زمانیکه رنگ فلز در اثر ضربه ریخته میشود و همچنین پس از چربی گیری، مانع زنگ زدن قطعه میگردد.
ضخامتهای نازک فسفات آهن، پوششی را به وزن 2/0 الی 8/0 گرم بر متر مربع تأمین میکند. البته میتوان ضخامتهای بیشتر را با تکرار این روش بدست آورد. سرعت رشد کریستالها بوسیله اضافه یا کم کردن اکسید کننده ها قابل تنظیم است. این روش فسفاته کاری بیشتر در مورد قطعاتی که برای جلوگیری از خوردگی های شیمیایی رنگ می شوند، موثر است.
3-2-2* فسفات روی
کریستالهای فسفات روی، به سطح فلز کیفیت خیلی بهتری را عرضه میکند. قشر فسفاته می تواند 2 الی 30 گرم بر متر مربع تغییر کند. رنگ فسفاته روی از طوسی روشن تا طوسی سیر میباشد.
برای جلوگیری از زنگ زدن (در حد استاندارد)، پوششی به وزن 6 گرم بر متر مربع فسفاته روی کافی است. از این نوع فسفاته کاری با ضخامت های بالا، می توان برای مواردی که به رنگ کاری نیازی نیست نيز استفاده نمود.
3-3- شناخت شیوهها و مشخصات فسفاتهها
شیوه های فسفاته کاری:
برای فسفاته کاری نیز همانند چربی گیری دو شیوه پاششی و غوطه وری بیشتر متداول است. شیوه پاششی جدیدتر بوده و مورد استفاده در صنعت تابلو سازی میباشد و شیوه غوطه وری قدیمی بوده و پیشنهاد نمیشود. ضمن اینکه می توان گفت 16 ساعت کار به روش غوطه وری، معادل یک ساعت کار به روش پاششی میباشد.
3-3-1-* مزایا و معایب فسفاته کاری بصورت پاششی
- سرمایه گذاری زیاد جهت خرید تجهیزات مورد نیاز
- هزینه زیاد در نگهداری و تأمین انرژی
- اشغال فضای زیاد
- مناسب برای ظرفیتهای بالای تولیدی
- بهترین کیفیت فسفاته کاری (اندازه ریز کریستالها) و یکنواختی کریستال
- زمان کم برای فسفاته کاری
- راندمان کاری بالا
3-3-2* مزایا و معایب فسفاته کاری بصورت غوطه وری
- سرمایه گذاری سنگین نیاز ندارد.
- هزینه نگهداری و تأمین انرژی کم است.
- فضای بسیار کمی را اشغال میکند.
- مناسب برای هر گونه ظرفیت تولید.
- قطعات بسیار ریز در این سیستم قابل فسفاته کاری هستند.
- پوشش ضخیم تر و درشت تری ایجاد میکند.
- زمان عملیات فسفاته کاری زیاد است.
- راندمان کاری پایین.
3-4- تأثیر اندازه کریستالهای فسفاته
بطور کلی اگر قطعات پس از فسفاته کاری رنگ میشوند، بهتر است فسفاته کاری به طریقی انجام شود که دانههای کریستال، ریز و کوچک باشند؛ چون هر چه کریستال کوچکتر و ریزتر باشد، پیوند آن به فلز و رنگ محکمتر است.
تراکم کریستالها باعث حداقل شکنندگی رنگ می شود. اندازه کریستال ها متأثر از عوامل مختلف زیر است :
- ترکیب مواد فسفاته کننده
- روش کار
- درجه حرارت محلول
- فشار نازل های پاششی
- وجود کریستال های ناخالص
- کیفیت تمیز کاری قبل از فسفاته کاری
در یک محلول متحرک، کریستالهای ریزتری حاصل میشود؛ نتیجتاً کریستال های بوجود آمده از روش پاششی، ریزتر از روش غوطه وری است.
4- رنگ کاری
پس از اجرای چربیگیری، زنگ زدائی و فسفاته کاری، بایستی با انتخاب رنگ مناسب و استفاده از روش صحیح رنگ کاری، طول عمر تابلو را بیمه نمود. بدین منظور در شرایط آب و هوایی خنک، حداقل دو لایه پوشش و در شرایط مرطوب سه لایه پوشش رنگ مناسب می بایست زده شود.
برای انتخاب رنگ مناسب در شرایط جغرافیایی معین، اطلاعات زیر مورد نیاز است:
1- آیا تابلو در فضای باز یا در فضای بسته مورد استفاده قرار میگیرد؟
2- آیا تابلو در اماکن عمومی قرار میگیرد؟
3- آیا تابلو توسط افراد غیر حرفه ای مورد بهره برداری قرار میگیرد؟
4- آیا رنگ آمیزی مکرر فصلی در محل استقرار تابلو میسر است؟
5- آیا تابلو در شرایط کار سخت استقرار مییابد؟ (مثل معدن و کارخانجات صنایع شیمیایی و غیره)
6- تغییرات دما و رطوبت محل استقرار تابلو چقدر است؟ (بدترین شرایط فصلی)
7- آیا تابلو در محل استقرار از صدمات احتمالی در امان است؟
8- آیا تابلو بصورت قطعه ای (منفصل) مونتاژ میشود یا بصورت یک تکه جوش میشود؟
9- آیا تابلو پس از تولید، یکسره در محل استقرار نصب میشود یا برای مدت زیاد انبار شده و بتدریج مصرف میشود؟ در صورتیکه انبار میشود، مشخص شود که در فضای سر پوشیده انبار میشود یا فضای باز؟
10- برای تابلو با توجه به شرایط کار، چه طول عمر مفیدی مورد نظر است؟ (معمولاً 25 سال)
برای مثال، یک تابلوی معدن ممکن است برای 4 الی 5 سال بهره برداری معدن مورد نیاز باشد؛ لیکن یک تابلو توزیع شبکه برق، برای 30 سال کار مفید مورد نظر است.
با توجه به پاسخ سوالات فوق و حساسیت های مربوط به ضوابط استاندارد، رنگ مناسب انتخاب میگردد.
گروه بندی اجمالی رنگهای صنعتی از لحاظ ترکیبی بصورت زیر است:
4-1- گروه رنگهای صنعتی
- رنگهای مرکب از پودر روی – پودر روی و آهن
- رنگهای مرکب از پودر روی و آلومینیوم
- رنگهای مرکب از پودر مخلوط روی و رزین های آلی
- رنگهای مرکب از پودر مخلوط روی و رزین های غیر آلی مثل رزین سیلیکات
- رنگهای روغنی مثل روغنهای پلی اورتان، الکیدی، اپوکسی، پیگمان
- رنگ الکید سیلیکونی با پیگمان، رنگ الکید ملامین
- رنگ یک جزئی ضد مواد شیمیایی با کلر کائوچو ونیل و مواد پیگمان
- رنگ یک جزئی ضد مواد شیمیائی با اپوکسی، الکید و مخلوط با کلر کائوچو
- رنگ دو جزئی ضد مواد شیمیائی ترکیب رزین اپوکسی و رزین پلی اورتان
- رنگ دو جزئی ضد مواد شیمیائی ترکیب رزین اپوکسی و کلر کائوچو پیگمان
- رنگ کولتار از ترکیب رزین کولتار و مواد پیگمان
4-2- انتخاب رنگ
با توجه به شناخت گروه رنگها و برای انتخاب رنگ مناسب در شرایط جغرافیایی معین، با توجه به دوام مورد نیاز و با استفاده از نمونه های زیر رنگ انتخاب میشود:
4-2-1* برای دوام بیش از 25 سال:
رنگ پلی اورتان، اکلیدی، اپوکسی و پیگمان با میانگین ضخامت 120-100 میکرون
4-2-2* برای دوام بین 10 تا 20 سال :
رنگ اپوکسی کولتاژ-اپوکسی دو جزئي با میانگین ضخامت 150-85 میکرون
به دلیل عدم استفاده از رنگهای دیگر با دوام پایین، از ذکر آنها صرفنظر مینماییم.
ضخامت کم برای محیطهایی با شرایط مناسب و سطح آلودگی پایین و ضخامت بالا برای محیط با شرایط سخت و در مجاورت مواد خورنده شیمیائی و همچنین شرایط مرطوب در نظر گرفته میشود. رنگ تابلو نبایستی براق در نظر گرفته شود .
4-3- تأثیر دما و زمان بر انعطاف و سختی رنگ
در رنگهای صنعتی با توجه به حلالها و سخت کننده های رنگ، دما و زمان مشخصی جهت خشک کردن مورد نیاز است که معمولاً توسط سازندگان رنگ اعلام میشود. برای کاهش زمان خشک کردن و همچنین جهت کاملتر شدن فعل و انفعالات، رنگ را توسط دمای مناسب (180)، در محیط کوره ایی خشک میکنند.
به طور مثال در کوره ای بطول 5/21 متر، زمان پخت رنگ 10 تا 12 دقیقه در دمای 180 و سرعت حرکت cm 130 در دقیقه میباشد.
در دمای بالا، رنگ تا آخرین حد فرو رفتگی های سطح خلل و فرج کریستالهای فسفاته نفوذ کرده و باعث استحکام و سختی رنگ می شود.
4-4- شیوه های متداول رنگ آمیزی
شیوه های متداول رنگ آمیزی بشرح زیر می باشد:
1- پیستوله بادی
2- پیستوله بدون باد فشار بالا
3- پیستوله الکترواستاتیکی
شیوه سوم به لحاظ کیفیت بالا در صنعت تابلو سازی پر کاربردترین روش میباشد.
4-4-1* رنگ آمیزی با پیستوله بادی با فشار عادی
در این نوع رنگ آمیزی، قطعه تمیز و خشک شده توسط پیستوله بادی معمولی رنگ کاری و سپس جهت خشک کردن وارد کوره می شود. برای ضخامتهای بالای رنگ، لازم است قطعه چندین بار رنگ کاری شود. در این شیوه نفوذ رنگ روی قطعه خوب نبوده و کنترل ضخامت رنگ در نقاط مختلف سطح امکان پذیر نیست.
4-4-2* رنگ آمیزی با پیستوله بدون باد فشار بالا و پیستونی (ایرلس)
در این شیوه رنگ با هوا تماس نداشته و در یک مخزن بزرگ برای مصرف آماده میشود. مخزن دارای همزن بوده و بوسیله یک گرم کن اتوماتیک، دمای رنگ را ثابت نگه می دارد. رنگ گرم با فشار زیاد بر سطح قطعه برخورد نموده و در فرو رفتگیهای سطح نفوذ مینماید.
در این روش ایجاد ضخامت های بالای رنگ در یک مرحله امکان پذیر میباشد. کنترل ضخامت رنگ در نقاط مختلف سطح امکان پذیرتر از شیوه قبلی است. از نظر اقتصادی برای صنعت تابلو سازی مقرون به صرفه میباشد.
4-4-3* رنگ آمیزی با پیستوله الکترو استاتیکی با رنگ پودری
در این روش رنگ در مخزنی که در حالت چرخشی و سیرکوله ای میباشد به صورت بالا و پایین و قلیانی سیرکوله می شود و سپس توسط یک فشار شکن، رنگ وارد شیلنگهای خروجی شده و در سر گانهای پاشش باردار شده و به صورت الکترو استاتیک به قطعه می رسد (قطعه بار صفر و رنگ بار مثبت دارد).
قطعه عمل جذب رنگ را تا زمانی که از لحاظ عایقی ضخامت رنگ به حد لازم برسد ادامه می دهد؛ نتیجتاً ضخامت رنگ در تمامی نقاط قطعه یکنواخت و یکدست بوده و تلفات رنگ بسیار کم میباشد. در این شیوه از لحاظ کیفی بهترین رنگ حاصل میشود، ولی از لحاظ سرمایه گذاری و هزینه نگهداری، برای خطوط تولید انبوه پیشنهاد میگردد.
در کلیه شیوه های پاششی نیاز به دستگاههای جذب ذرات معلق می باشد. بوت یا آبشار رنگ، آلودگی هوا را کاهش داده و کیفیت رنگ کاری را بهبود میبخشد.
به طور خلاصه فرایند شستشو ونقاشی در کارخانه شامل موارد زیر است:
مرحله 1:
شستشو و تمیز کردن سطح قطعات آهن
مرحله2:
قرار دادن در وان چربی به مدت 15 دقیقه. (دما وان در حدود 60 درجه سانتی گراد)
مرحله 3:
قرار دادن در وان آب گرم برای شستشو (دما وان در حدود 40 درجه سانتی گراد)
مرحله4:
قرار دادن در وان فسفاته به مدت 15 دقیقه. (دما وان در حدود 40 درجه سانتی گراد)
مرحله 5:
قرار دادن در وان آب گرم برای شستن دوباره (دما وان در حدود 40 درجه سانتیگراد)
مرحله 6:
حرارت خشک کردن در کوره به مدت 20 دقیقه. (دما در حدود 0 C ° 100)
مرحله 7:
نقاشی با سیستم الکترواستاتیک
مرحله8:
حرارت نهایی (پختن رنگ در کوره) به مدت 10 تا 20 دقیقه. (دما حدود 180 تا 220 درجه سانتیگراد)
5-آزمونها
برای تشخیص مرغوبیت رنگ و کیفیت عمل رنگ آمیزی، بایستی آزمونهای زیر صورت گیرد:
5-1- آزمون کیفیت و مرغوبیت رنگ و عملیات رنگ کاری
قبل از خرید رنگ نمونه، رنگ باید برای آزمایش ارسال گردد. نمونه برداری در این مورد توسط آزمایشگاه صورت ميگیرد. بعد از تأیید رنگ و خرید انبوه، از محموله های خریداری شده آزمایشهای نمونه ای صورت گرفته و بعد از تأیید آزمایشگاه، رنگ مصرف ميگردد.
5-2- تست چسبندگی(کراس کاتینگ)
یک روش ساده وقابل اجرا این آزمون بریدن اریب قطعه است
روش
ایجاد یک الگوی مشبک با استفاده از ابزار مناسب با ایجاد برش به بسترقطعه با یک قلم مو یا نوارچسب کشیدن رو برش به صورت مورب وکندن آن با سرعت(5بار) است. سپس بررسی شبکه مشبک به روش چشمی و یا استفاده از ذره بین در صورت نیاز است.
5-3-آزمون سختی سنج
این تست یک روش ساده و عملی برای ارزیابی سختی یک قطعه است سختی سنج ابزار ویژه ای برای تعیین نیروی لازم به خراش سطح پوشش داده شده است
5-4-تست ضربه
این تست برای ارزیابی میزان رنگ پودری بسیار مفید است با توجه به نوع رنگ واطلاعات عرضه کننده کالا وزنه ای در ارتفاع شاقول قرار داده و سپس رها کردن وزنه شاقول است. اگر در منطقه تماس شاقول با قطعه نقاشی شده قابل ردیابی نباشد فرآیند رنگ و نقاشی قابل قبول استدر غیر این صورت روند نقاشی را باید به طور کامل تجدید گردد.
فرم پرشده نمونه (14)
|
ردیف |
عنوان ایستگاه بازرسی |
موارد کنترلی |
استاندارد مرجع |
تجهیزات آزمون و اندازه گیری |
مسئول کنترل و بازرسی |
مسئول رفع عدم انطباق |
|
1 |
خط رنگ |
ضربه |
ISO 2808 ISO 2409 |
1- دستگاه تست ضربه 2- ضخامت سنج 3- کراس کات 4- دستگاه تست خم |
مسئول کنترل کیفیت |
واحد انبار |
|
خم |
||||||
|
ضخامت |
||||||
|
چسبندگی |
محسن خدابخشی کارشناس برق قدرت و کارشناس ارشد مدیریت اجرایی 09125348620